Aan de meet

Hier, langs de Hollandse Dreef, stonden we op wat ooit een galgenveld was. Weinigen beseffen dat hier in de 17de eeuw een galg stond, op de meet. Wanneer verzoening onmogelijk bleek of een misdaad als té zwaar werd beschouwd, restte er voor de schepenen en de schout soms maar één uitweg: de doodstraf. Straf moest afschrikken, maar vooral het verstoorde evenwicht herstellen. Men geloofde in spiegelstraffen en in het idee van de “goede dood”: het einde moest passen bij de daad.

De terechtstellingsplaatsen lagen bewust buiten de dorpskern. Een galg was meer dan een houten constructie; het was een gerechtsplaats, vaak uitgerust met raderen en andere instrumenten. Meestal werd het vonnis elders voltrokken, waarna het lichaam hier werd opgehangen of op het rad gelegd om langzaam te vergaan. Drie maanden kon een lijk blijven hangen, zichtbaar voor voorbijgangers, een waarschuwing voor wie de grens overstak — letterlijk en figuurlijk. Soms markeerde zo’n galg zelfs de grens tussen dorpen. 
In 1758 plaatsten de schepenen van Huijbergen hun galg per ongeluk op het grondgebied van Kalmthout en Essen, waarna onze schepenen tussenbeide kwamen om ze terug te laten verplaatsen.

Ook hier speelde het geloof een centrale rol. Macht kwam van God, en misdaad werd gezien als een verstoring van het goddelijk evenwicht. Dat verklaart waarom ook zelfmoord, sodomie of brandstichting met de dood konden worden bestraft. 
Tot 1795 bleef homoseksualiteit strafbaar, ook in onze streek. In Kalmthout werden in de 18de eeuw twee mannen op de Boterbergen terechtgesteld omwille van deze “zonde”.

Het verhaal van Hendrik Damen toont hoe ver dit denken ging. In 1723 beroofde hij zichzelf van het leven. Daarmee had hij, in de ogen van de tijd, moord gepleegd — op zichzelf. Zijn lichaam moest naar de galgenplaats worden gebracht om het evenwicht te herstellen. Alleen door snel ingrijpen van zijn weduwe kreeg hij alsnog een begrafenis. 

-> Je leest dit aangrijpende verhaal in onze blog: De zelfmoord van Hendrik Damen.

Ook in andere dossiers zien we hoe letterlijk men het principe van de spiegelstraf nam. Brandstichters eindigden in het vuur. Moordenaars werden na hun terechtstelling samen met hun moordwapen tentoongesteld. Zelfs de dood ontsloeg iemand niet van een opgelegde straf. In het verhaal van Jan Schoeters — bekend van onze aflevering Nachtmerrie op de Heide — werd het lichaam van zijn vrouw, die zich daags voordien van het leven had beroofd, toch bij de executie geplaatst omdat het vonnis haar aanwezigheid voorschreef. 

-> Het volledige verhaal kan je hier beluisteren

Deze plek herinnert ons eraan hoe zichtbaar en tastbaar rechtspraak ooit was. Geen muren, geen gesloten deuren, maar lichamen in het landschap. Voor galg en rad werd recht niet alleen uitgesproken — het werd getoond.